لحظه خروج جوجه از تخم، پایان دوره رشد جنینی و آغاز مرحله ای حساس از زندگی آن است. جوجه برای شکستن پوسته و خروج از تخم نطفه دار انرژی زیادی مصرف می کند؛ بنابراین ممکن است پس از هچ برای مدتی خسته و کم تحرک به نظر برسد. این حالت در بسیاری از موارد طبیعی است و با استراحت برطرف می شود. با این حال، اگر جوجه برای مدت طولانی بی حال بماند، نتواند روی پاهای خود بایستد، چشمان خود را نیمه بسته نگه دارد یا ضعف شدیدی نشان دهد، پرورش دهنده باید شرایط جوجه و عوامل احتمالی ایجاد این مشکل را بررسی کند.
عواملی مانند تنظیم نادرست دما و رطوبت دستگاه جوجه کشی، کیفیت پایین تخم نطفه دار، تغذیه نامناسب گله مادر، اختلال در فرآیند هچ، کم آبی و عفونت ناف می توانند جوجه تازه متولد شده را ضعیف کنند. در این مقاله مهم ترین دلایل ضعف جوجه پس از خروج از تخم را بررسی می کنیم و راهکارهای مناسب برای پیشگیری از این مشکل و مراقبت صحیح از جوجه های ضعیف را توضیح می دهیم.
دلایل ضعف برخی جوجه ها بعد از خروج از تخم نطف دار
در آغاز اشاره کردیم که برخی جوجه ها پس از شکستن پوسته تخم، به جای شروع پرانرژی زندگی، با بدنی ضعیف و حرکاتی کند وارد محیط بیرون می شوند. عوامل مختلف و گاهی چند عامل به صورت همزمان می توانند باعث ضعف جوجه ها پس از خروج از تخم شوند. در ادامه، مهم ترین دلایل این مشکل را به صورت کامل بررسی می کنیم.
– مشکلات مربوط به تخم گذاری و نطفه داری
• گاهی تخم نطفه دار از کیفیت پایینی برخوردار است. نطفه دار نبودن کامل یا ضعیف بودن نطفه ها، تغذیه نامناسب والدین قبل از تخم گذاری و نیز، عدم تعادل ویتامین ها و مواد معدنی به خصوص ویتامین آ، ای، سلنیوم، کلسیم و فسفر از مواردی هستند که باید بدانها توجه نمایید.
• شما باید حتما توجه کنید که تخم های نطفه دار انتخابی تان کهنه نباشند. کاهش رطوبت داخلی تخم، کاهش سطح اکسیژن برای جنین و نیز، افزایش مرگ و میر جنینی یا تولد جوجه ضعیف را همواره تحت کنترل داشته باشید.
– خطاهای رایج در فرآیند جوجه کشی داخل دستگاه یا توسط والدین
• نوسان یا تنظیم نادرست دمای دستگاه می تواند رشد جنین را مختل کند. دمای پایین رشد جنین را کند می کند و احتمال ضعف جوجه پس از هچ را افزایش می دهد. دمای بیش از حد نیز می تواند روند طبیعی تکامل جنین را تحت تاثیر قرار دهد.
• رطوبت پایین می تواند غشاهای داخل تخم را بیش از حد خشک کند و خروج جوجه از پوسته را دشوار سازد. رطوبت بالا نیز روند طبیعی کاهش آب تخم را مختل می کند و می تواند شرایط هچ را تحت تاثیر قرار دهد.
• تهویه ناکافی نیز سلامت جنین را تهدید می کند. کاهش اکسیژن می تواند جنین را با هیپوکسی مواجه کند و افزایش دی اکسید کربن تعادل اسید و باز بدن را مختل کند. این شرایط می توانند توان جوجه را هنگام هچ کاهش دهند و باعث ضعف پس از تولد شوند.
– خطا در هنگام خروج از تخم یا هچینگ
• کمک نادرست شما برای خروج از تخم ممکن است رگ های خونی جوجه را پاره کرده و منجر به خونریزی شدید در آن گردد. همچنین، گاهی شاهد آسیب به ناف جوجه و ایجاد عفونت بعدی در پرنده خواهید بود. دقت کنید که خروج زود هنگام جوجه قبل از موعد مقرر، عدم جذب کامل کیسه زرده را در پی خواهد داشت.
• اگر هچ جوجه سخت باشد و زمان خروج آن طولانی تر از حد معمول گردد، جنین بیش از آنچه باید انرژی مصرف نموده و دچار کم آبی و ضعف عضلانی می شود. در این حالت، احتمال ابتلای جوجه به عفونت از پوسته تخم بالا می باشد.
– عوامل ژنتیکی یا ناهنجاری های مادرزادی
• برخی عوامل ژنتیکی می توانند روند طبیعی رشد جنین را مختل کنند و ناهنجاری های ساختاری در جوجه ایجاد کنند. این ناهنجاری ها ممکن است شکل گیری طبیعی منقار، پاها و ستون فقرات را تحت تاثیر قرار دهند یا در رشد اندام های داخلی مانند قلب، کبد و کلیه ها اختلال ایجاد کنند.
• ناهنجاری های متابولیکی ژنتیکی عامل ضعف نیز، شامل اختلالات آنزیمی منجر به ناتوانی در جذب مواد غذایی و بیماری های ضعف مزمن و عدم رشد مناسب می باشند.
– مشکلات محیطی و مراقبتی پس از تولد
• شوک دمایی پس از تولد: قرار گرفتن جوجه تازه متولد شده در محیط سرد می تواند دمای بدن آن را به سرعت کاهش دهد و هیپوترمی ایجاد کند. کاهش دمای بدن نیز فعالیت جوجه را کم می کند و در شرایط شدید می تواند عملکرد طبیعی دستگاه تنفسی و سایر فعالیت های حیاتی بدن را مختل کند.
• ازدحام و استرس محیطی: تراکم بیش از حد جوجه ها رقابت برای دسترسی به آب، خوراک و فضای مناسب اطراف منبع گرما را افزایش می دهد. شرایط نامناسب محیطی و استرس مداوم نیز می توانند مصرف خوراک، رشد و عملکرد سیستم ایمنی جوجه ها را تحت تاثیر قرار دهند و احتمال بروز مشکلات سلامتی را افزایش دهند.
– وجود ناهماهنگی بین زمان هچ و جمع آوری جوجه ها
• توجه داشته باشید که اگر جوجه ها بعد از خروج از تخم برای مدت زیادی در داخل دستگاه باقی بمانند، ممکن است در معرض دهیدراتاسیون، استنشاق آمونیاک و یا گازهای مضر و نیز، افزایش استرس گرمایی و عفونت قرار گیرند.
راه های پیشگیری از ضعف جوجه بعد از بیرون آمدن از تخم نطفه دار
در ادامه مطلب، می خواهیم تا شما را با راه های پیشگیری از ضعف جوجه ها به هنگام خروج از تخم در مرحله هچ آشنا سازیم. شما می توانید با رعایت نمودن این موارد، از ضعف جوجه ها در هنگام خروج از تخم پیشگیری نموده و در هنگام هچ جوجه هایی پرقدرت و سالم داشته باشید. راهکار های مناسب برای جلوگیری از هچ ضعیف عبارتند از؛
– تامین تخم نطفه دار با کیفیت بالا
• تخم هایی که برای جوجه کشی استفاده می کنید باید از والدین سالم، تغذیه شده و از نظر ژنتیکی قوی گرفته شده باشند. زیرا، جوجه هایی که از والدین ضعیف، بیمار یا سوء تغذیه دار به دنیا می آیند، غالبا نطفه ضعیف تری دارند. بنابراین، حتما توجه کنید که رژیم غذایی والدین باید حاوی پروتئین، ویتامین آ، ای، د3، کلسیم، فسفر و سلنیوم باشد.
• شما باید از تخم های تازه ای برای جوجه کشی استفاده کنید که کمتر از 7 روز از بیرون آمدن آنها از بدن مرغ گذشته شده باشد. زیرا، تخم های کهنه آب از دست می دهند و جنین در شرایط خشک تر رشد می کنند. در نتیجه، جوجه به هنگام تولد ضعیف تر می باشد.
– تنظیم دقیق شرایط دستگاه جوجه کشی
• دمای مناسب دوران رشد جنین 37.5 درجه سانتیگراد است. همچنین، شما باید از نوسانات دمایی کمتر و یا بیشتر از 0.5 درجه سانتیگراد باعث اختلال در رشد می شود، بپرهیزید.
• رطوبت موردنیاز دوران انکوباسیون 55 تا 60 درصد و دوران هچر 65 تا 75 درصد می باشد تا جوجه راحت تر پوسته را شکسته و از آن خارج شود.
• تهویه مناسب برای تامین اکسیژن تازه و تخلیه دی اکسید کربن ضروری است.
– مدیریت دقیق زمان و فرآیند هچ یا خروج از تخم
• اگر دیدید، جوجه ها پس از نوک زدن به پوسته مرحله خروج را طولانی می کنند، پیش از هر چیزی صبور باشید.
• برای جلوگیری از سرد شدن یا زخمی شدن پای جوجه ها بر کف دستگاه سطوح نرم و گرم به کار بگیرید.
– جلوگیری از کمبودهای تغذیه ای دوران جنینی
• شما باید قبل از تخم گذاری، پرندگان خود را با مکمل های مناسب تغذیه کنید؛ ویتامین ای و سلنیوم برای رشد عضلات، ویتامین د3 و کلسیم برای شکل گیری اسکلت و نیز، ویتامین آ برای سلامتی مخاط و سیستم ایمنی ضروری می باشند.
• از استفاده بیش از حد از غلات ساده مانند ذرت و گندم بدون مکمل های معدنی بپرهیزید.
– محیط مناسب پس از خروج جوجه از تخم
• شما باید سریعا جوجه را به محلی گرم و تمیز با دمای 32 تا 35 درجه سانتیگراد در ساعات ابتدایی منتقل کنید تا از افت دمای بدن جوجه ها یا هیپوترمی جلوگیری نمایید.
• برای جوجه های تازه متولد شده آب تمیز با کمی گلوکز یا الکترولیت فراهم کنید تا هم انرژی آنها را تامین و هم به باز شدن اشتهایشان کمک کنید.
• تغذیه جوجه ها را با دان استارتر استاندارد مناسب آغاز نمایید. البته با تاخیر اولیه 8 ساعت بعد از تولد!
کنترل بهداشت محیط و ضدعفونی اصولی دستگاه جوجه کشی
• توجه کنید که برای جلوگیری از رشد باکتری ها و قارچ های بیماری زا لازم است تا قبل از هر جوجه کشی به شستشو و ضدعفونی دستگاه بپردازید.
• بعلاوه، کنترل میکروبی اطراف تخم ها را فراموش نکنید و حتما دقت نمایید که پوسته تخم ها سالم باشند.
– پایش رشد جنین با کندلینگ یا نوربینی در مراحل حساس
• شما باید طی روزهای 7، 14 تا 18ام جوجه کشی وضعیت نطفه درون تخم ها را با چراغ مخصوص بررسی نمایید. عمل کندلینگ برای تشخیص تخم های بدون نطفه، مرده یا دارای رشد غیرعادی انجام می شود که بعد از آن، باید به حذف تخم های ناسالم برای کاهش تراکم و آلودگی در دستگاه بپردازید.
– آموزش پرورش دهنده یا مسئول دستگاه جوجه کشی
• شما یا مسئول اصلی سالن پرورشی شما باید از روند جوجه کشی آگاهی لازم را داشته باشد. بدین منظور، توانایی تنظیم دستگاه، قابلیت تشخیص علائم هشداردهنده، تخصص انجام مداخلات به موقع و نیز، داشتن تجربه در هچ طبیعی یا نیمه دستی از ضروریات است.
جمع بندی
در پایان، توجه کنید که فرآیند تولد جوجه ها، لحظه ای زیبا و حساس در چرخه زندگی پرندگان می باشد. اما همین لحظه شگفت انگیز نیز، می تواند به دلیل بی توجهی و سهل انگاری های جزئی به سرآغازی پر از رنج برای جوجه های ضعیف تبدیل شود. باز هم شما می توانید با رعایت اصول تغذیه، بهداشت و مدیریت دقیق مراحل جوجه کشی شرایطی را فراهم آورید که زمینه ساز تولدی سالم، قدرتمند و امیدوارکننده باشد. حواستان را جمع کنید، شاید هر جوجه ای صدای کوچکی در دنیا باشد که کیفیت آن آینده سیستم پرورشی و کسب و کار شما را رقم می زند.
سوالات متداول
آیا ضعیف بودن جوجه بلافاصله بعد از بیرون آمدن از تخم طبیعی است؟
مقداری خستگی و کم تحرکی بلافاصله پس از هچ می تواند طبیعی باشد، اما ضعف شدید یا طولانی مدت نیاز به بررسی دارد.
چرا جوجه تازه متولد شده روی پا نمی ایستد؟
هچ دشوار، ضعف عمومی، مشکلات پا، سطح لغزنده، ناهنجاری های مادرزادی و برخی مشکلات جوجه کشی می توانند در بروز این وضعیت نقش داشته باشند.
چرا جوجه بعد از هچ چشم های خود را می بندد؟
جوجه پس از هچ برای مدت کوتاهی استراحت می کند، اما اگر چشمان خود را بسته نگه دارد و بی حالی شدید، تنفس غیرعادی یا عدم تحرک نشان دهد، ممکن است مشکلی داشته باشد.
آیا باید به جوجه ضعیف آنتی بیوتیک بدهیم؟
خیر، آنتی بیوتیک نباید بدون تشخیص علت ضعف مصرف شود. بسیاری از دلایل ضعف جوجه ارتباطی با عفونت باکتریایی ندارند.
چگونه احتمال تولد جوجه ضعیف را کاهش دهیم؟
استفاده از تخم نطفه دار مناسب، کنترل دما و رطوبت، تهویه صحیح، رعایت بهداشت دستگاه و مدیریت مناسب جوجه ها پس از هچ از مهم ترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
برای خرید تخم طوطی با کارشناسان شرکت آذر جوجه در ارتباط باشید.