بیماری های شایع چشم در مرغ

بیماری های شایع چشم در مرغ می توانند در اثر عوامل عفونی، شرایط نامناسب محیط، تهویه ضعیف، گرد و غبار، تجمع آمونیاک یا آسیب های فیزیکی ایجاد شوند. رعایت بهداشت، تهویه مناسب سالن، مدیریت صحیح بستر و اجرای برنامه واکسیناسیون متناسب با بیماری های گله می توانند احتمال بروز برخی از این مشکلات را کاهش دهند.

مرغ و خروس از مهم ترین پرندگان در صنعت پرورش طیور هستند و حفظ سلامت آنها تاثیر مستقیمی بر میزان تولید و کیفیت تخم مرغ و گوشت دارد. به همین دلیل، پرورش دهندگان باید علاوه بر تغذیه مناسب، به بهداشت محیط و شناسایی سریع علائم بیماری توجه داشته باشند.

چشم مرغ یکی از اندام های حساس بدن آن است و بیماری ها و عوامل مختلفی می توانند سلامت آن را تحت تاثیر قرار دهند. تورم چشم و اطراف آن، قرمزی، بسته ماندن یک یا هر دو چشم، اشک ریزش، ترشحات غیرطبیعی و کدر شدن چشم از مهم ترین علائمی هستند که باید آنها را جدی بگیرید.

برخی مشکلات چشمی ممکن است با بیماری های عفونی و تنفسی مرتبط باشند و در صورت قابل انتقال بودن عامل بیماری، سایر اعضای گله را نیز درگیر کنند. بنابراین، اگر چند پرنده همزمان علائم مشابهی دارند، باید وضعیت گله را سریع تر بررسی کنید.

اگر مرغ یک چشم خود را می بندد یا علائمی مانند تورم، ترشح، بی حالی و مشکلات تنفسی دارد، برای تشخیص علت با دامپزشک مشورت کنید. تشخیص زودهنگام علت بیماری می تواند از پیشرفت مشکل و ایجاد خسارت بیشتر در گله جلوگیری کند.

• انواع بیماری چشم در مرغ:
  
  ۱. التهاب ملتحمه چشم یا کونژکتیوت
  
  ۲. زروفتالمی یا خشکی چشم
  
  ۳. عفونت
  
  ۴. التهاب همزمان قرنیه و ملتحمه
  
  ۵. تومورهای متنوع
  
  ۶. آسیب دیدگی های چشم
  
  ۷. بیماری مارک
  
  ۸. کوری آمونیاک

_ بیماری ورم ملتحمه در طیور:

یکی از مشکلات شایع چشم در طیور، ورم ملتحمه در مرغ است. عوامل مختلفی مانند تهویه نامناسب سالن، افزایش گرد و غبار و آمونیاک، آسیب چشم، برخی عفونت ها و کمبود ویتامین A می توانند در بروز التهاب ملتحمه نقش داشته باشند. به همین دلیل، برای درمان صحیح ابتدا باید علت اصلی مشکل را مشخص کنید.

قرمزی و تورم پلک ها، اشک ریزش، بسته ماندن چشم و وجود ترشحات از مهم ترین علائم ورم ملتحمه هستند. مرغ مبتلا ممکن است به سختی چشم خود را باز کند و در موارد شدید، کاهش اشتها، بی حالی و اختلال در بینایی نیز مشاهده شود. ادامه التهاب و آسیب شدید چشم می تواند سلامت قرنیه و بینایی پرنده را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

اگر احتمال بیماری عفونی وجود دارد، مرغ بیمار را از سایر اعضای گله جدا کنید و برای تشخیص علت از دامپزشک کمک بگیرید. نوع درمان به عامل ایجاد کننده التهاب بستگی دارد و نباید بدون تشخیص، از دارو یا قطره چشمی استفاده کنید.

در صورتی که کمبود ویتامین A عامل بیماری باشد، دامپزشک می تواند مکمل مناسب را بر اساس جیره و شرایط پرنده تعیین کند. برای پیشگیری نیز باید تغذیه متعادل، بستر خشک، هوای سالم و تهویه مناسب برای مرغ ها فراهم کنید. استفاده از هواکش مناسب در سالن های پرورش نیز به کاهش رطوبت، گرد و غبار و تجمع آمونیاک کمک می کند.

_ خشکی چشم در مرغ ها:

اگر چشم مرغ متورم شده اما ترشحات چرکی مشاهده نمی کنید، باید علاوه بر بیماری های عفونی، احتمال خشکی و آسیب سطح چشم، کمبودهای تغذیه ای، ضربه و عوامل محیطی را نیز بررسی کنید. خشکی قرنیه و اختلال در سلامت بافت های چشم می توانند با کمبود ویتامین A ارتباط داشته باشند، اما نمی توان تنها بر اساس تورم چشم، کمبود این ویتامین را علت قطعی مشکل دانست.

کمبود ویتامین A در مرغ ها می تواند سلامت چشم و بافت های پوششی را تحت تاثیر قرار دهد و در موارد شدید باعث ایجاد اختلالات چشمی شود. دامپزشک با بررسی علائم، وضعیت تغذیه، شرایط نگهداری و در صورت نیاز آزمایش های تکمیلی می تواند علت اصلی مشکل را تشخیص دهد.

اگر کمبود ویتامین A عامل بیماری باشد، اصلاح جیره غذایی و استفاده اصولی از مکمل مناسب اهمیت زیادی دارد. مقدار مکمل نیز باید بر اساس نوع محصول، جیره و شرایط پرنده تعیین شود و مصرف بیش از اندازه ویتامین ها توصیه نمی شود.

گاهی تورم چشم مرغ ارتباطی با کمبود ویتامین ندارد و در اثر ضربه، نوک زدن سایر پرندگان یا برخورد با اجسام تیز ایجاد می شود. برای پیشگیری، محیط نگهداری مرغ ها را مرتب بررسی کنید و اجسام تیز، سیم های بیرون زده و وسایل خطرناک را از سالن جمع آوری کنید. رعایت بهداشت، تغذیه متعادل و فراهم کردن محیط ایمن نیز به حفظ سلامت چشم مرغ ها کمک می کند.

_ عفونت چشم در مرغ ها:

دامپزشکان بسیار تاکید می‌کنند که برای مرغ از خودتان اقدام خرید دارو نکنید و فقط باید داروهای تجویز شده توسط دامپزشک برای مرغ ها خریداری و بکارگیری شوند. اگر چنانچه هر گونه علائم عفونت در چشم مرغ را مشاهده کردید سریعا به دامپزشک مراجعه کنید. عفونت یکی از شایع ترین دلایل تورم چشم مرغ و جوجه ها میباشد. در صورت عفونت چشم ها، چشم مرغ تورم یافته ترشحات آن افزایش پیدا می‌کنند. با توجه به نوع عفونتی که چشم مرغ یا جوجه ها دارد، داروی خاص برای آن تجویز می‌شود. اگر جوجه چشم هایش متورم شوند، یا یکی از چشم هایش را ببندد و نواحی دور چشم را بخاراند، اینها همه علائم عفونت های مختلف ویروسی می‌باشند.

_ تورم عفونی حنجره و نای در طیور:

این بیماری با دوران حاد آن مشخص می‌شود و تقریبا بیماری سرسختی است. این بیماری موجب ایجاد التهاب در چشم ها و حتی در تمامی غشاهای محیطی قابل مشاهده میباشد. در صورت عدم درمان حتی، این بیماری میتواند موجب مرگ پرنده شود. در ابتدا باید مرغ بیمار را از بقیه گله جدا کرد تا از انتشار این بیماری به بقیه مرغ ها جلوگیری شود. این بیماری به داروی تری متوکس درمان می‌شود و مدت زمان مورد نیاز برای درمان در حدود ۵ روز است.

_ بیماری کراتوکنژنکتیویت:

کراتوکونژکتیویت نوعی التهاب قرنیه و ملتحمه چشم مرغ است که عوامل مختلفی مانند گازهای محرک، آمونیاک، مواد شیمیایی، گرد و غبار و برخی عفونت ها می توانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. در موارد ناشی از عوامل محیطی، بیماری مستقیما از یک مرغ به مرغ دیگر منتقل نمی شود. کدر شدن قرنیه، قرمزی و تورم چشم، درد، بسته ماندن پلک و افزایش ترشحات از علائم مهم این مشکل هستند. در موارد شدید، کاهش اشتها و بی حالی نیز مشاهده می شود.

برای درمان ابتدا باید عامل ایجاد کننده التهاب مشخص و از محیط حذف شود. دامپزشک با بررسی قرنیه و نوع ترشحات، شدت آسیب را تعیین می کند. شست وشوی چشم با محلول مناسب و درمان دارویی نیز باید بر اساس علت بیماری انجام شود. از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک یا داروهای کورتونی چشمی بدون معاینه دامپزشک خودداری کنید.

_ انواع تومور چشمی در مرغ:

دلایل تومورهای مختلف چشمی در مرغ ها هنوز به طور دقیق مشخص نشده اند. در بیشتر موارد این تومورها شبیه برجستگی هایی هستند تا اینکه شبیه ورم کردگی باشند. همچنین ظاهر آن ها با التهاب همراه میباشد و پس از التهاب، چشم ها ورن میکنند. اگر چشم جوجه ها یا مرغ های مولد التهاب کند درمان میتواند کمی متفاوت باشد چون جوجه ها به قدر کافی قوی نیستند تا با این بیماری مبارزه کنند. متاسفانه در حال حاضر هیچ دارویی برای خوب کردن و از بین بردن تومور پرندگان وجود ندارد و میتوان با تغذیه مناسب مواد مغذی را به پرنده برسانید تا از لحاظ قوای بدنی اندکی تقویت شوند.
درمان: درمان این تومورها فقط از طریق جراحی و برداشتن تومورها توسط متخصصان صورت می‌گیرد.

_ زخمی شدن چشم مرغ:

آسیب و زخم چشم مرغ در صورت بی توجهی می تواند باعث التهاب، عفونت و مشکلات جدی تر شود. برخورد پرندگان با یکدیگر، نوک زدن، پریدن و درگیری از عوامل ایجاد آسیب چشمی هستند. این مشکل در خروس های پرخاشگر و نژادهایی که بیشتر با یکدیگر درگیر می شوند نیز مشاهده می شود.

پس از مشاهده زخم باید وضعیت چشم را سریع بررسی کنید تا از پیشرفت آسیب جلوگیری شود. برای شست وشوی اولیه چشم می توان از محلول استریل مناسب شست وشوی چشم استفاده کرد. اگر جسم خارجی سطحی و آزاد در چشم مشاهده می شود، از دستکاری شدید آن خودداری کنید؛ زیرا ممکن است آسیب بیشتری ایجاد شود. در صورت وجود خونریزی، تورم شدید، کدر شدن قرنیه، جسم خارجی فرو رفته یا بسته ماندن چشم، پرنده را برای بررسی و درمان مناسب نزد دامپزشک ببرید.

_ بیماری سالمونلوز:

خطر اصلی این بیماری عفونی در مرغ ها امکان انتقال آن از این پرنده ها به انسان میباشد و حتی جوجه ها هم‌ می‌توانند به این بیماری مبتلا شوند. هنگامی که یک مرغ بیمار مبتلا به سالمونلا را بررسی میکنید حتما باید لباس ها، دستکش و محیط را ضدعفونی کرده و تمامی موارد بهداشتی را رعایت نمایید. علائم این بیماری بسیار شبیه به بیماری ورم ملتحمه میباشد. این علائم شامل متورم شدن چشم ها، کاهش اشتهای مرغ، لنگیدن مرغ هنگام راه رفتن و خس خس سینه هستند. این بیماری با آنتی بیوتیک های تجویز شده توسط دامپزشک درمان می‌شود. مرغ هایی که به این بیماری ویروسی مبتلا شده اند تا چهار ماه ناقل آن می‌باشند و می‌توانند مرغ های دیگر و انسان ها را آلوده نمایند‌. تخم مرغ حاصل از مرغ مبتلا به سالمونلوز نیز ناقل این بیماری میباشد.

_ بیماری مارک:

در مرغ های گوشتی بیماری مارک یک بیماری شایع میباشد. بیماری مارک بیماری ویروسی است که می‌تواند به راحتی کل گله را آلوده کند. اگر یکی از مرغ ها به این بیماری مبتلا شود باید فورا آن را از گله جدا کرده و در جای دیگری از آن نگهداری نمود. علائم مختلف این بیماری به شرح زیر است:
پرندگان بینایی خود را از دست میدهند‌.
سستی پرنده.
به سختی سر خود را بالا نگه می‌دارند.
مردمک چشم مرغ باریک میشود‌.
سیستم عصبی پرنده تحت فشار قرار میگیرد.
بیماری مارک در اکثر مواقع موجب کور شدن مرغ میگردد. برای مرغ های مبتلا به این بیماری هنوز درمان قطعی وجود ندارد. بهترین درمان، جلوگیری از بیمار شدن مرغ ها است. بسیار ضروری میباشد که جوجه ها را در دومین روز بعد تولدشان واکسینه کرد. اگر واکسن در این زمان تزریق نشود، در پرندگان بزرگتر دیگر اثر نخواهد داشت.

_ کوری در اثر گاز آمونیاک:

کوری آمونیاکی یکی از مشکلات چشمی مهم در مرغ و جوجه است که بر اثر قرار گرفتن پرنده در معرض غلظت بالای آمونیاک ایجاد می شود. تجمع فضولات، رطوبت بالای بستر، تراکم زیاد پرندگان و تهویه نامناسب سالن از مهم ترین عوامل افزایش آمونیاک در محیط پرورش هستند. جوجه ها و پرندگان جوان نیز می توانند در برابر کیفیت نامناسب هوای سالن آسیب پذیر باشند.

در مراحل اولیه، آمونیاک باعث تحریک چشم و دستگاه تنفسی می شود و علائمی مانند اشک ریزش، قرمزی، تورم چشم و ناراحتی تنفسی ایجاد می کند. ادامه تماس با غلظت بالای آمونیاک می تواند به قرنیه آسیب برساند و در موارد شدید باعث ایجاد زخم قرنیه، کاهش بینایی و حتی نابینایی شود.

قرار گرفتن طولانی مدت جوجه ها در چنین محیطی علاوه بر چشم، سلامت عمومی و رشد آنها را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. تحریک دستگاه تنفسی، کاهش مصرف خوراک و افزایش حساسیت پرندگان به مشکلات دیگر می تواند عملکرد گله را کاهش دهد.

برای کنترل این مشکل باید ابتدا منبع تولید آمونیاک را کاهش دهید. بستر خیس و آلوده را تعویض کنید، تهویه سالن را افزایش دهید و عوامل ایجاد رطوبت اضافی را برطرف سازید. تغذیه متعادل و تامین ویتامین A نیز برای سلامت طبیعی چشم اهمیت دارد، اما جایگزین اصلاح شرایط محیطی نیست. در صورت مشاهده آسیب شدید قرنیه یا کاهش بینایی، برای بررسی و درمان پرنده از دامپزشک کمک بگیرید.

مرغ هایی که بیشتر در معرض بیماری چشم قرار میگیرند

مرغ هایی را که بیشتر اوقات کم تحرک هستند، سر خود را کج نگه می دارند یا با چشم های بسته می نشینند، با دقت بررسی کنید. مشاهده ترشحات غیرطبیعی چشم یا بینی، تورم، قرمزی و بوی نامطبوع می تواند نشانه وجود التهاب یا عفونت باشد. در چنین شرایطی باید وضعیت چشم و سلامت عمومی پرنده را بررسی کنید.

اگر مرغ بدون داشتن ترشحات، در باز و بسته کردن چشم مشکل دارد یا چشم خود را بسته نگه می دارد، بهتر است دامپزشک علت آن را بررسی کند. بیماری های چشمی می توانند مرغ ها را در نژادها و سنین مختلف درگیر کنند. برای پیشگیری، رفتار و وضعیت ظاهری پرندگان را به صورت منظم بررسی کنید و بهداشت، تغذیه و شرایط محیط نگهداری را بهبود دهید. توجه به سلامت جوجه ها نیز اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نسبت به شرایط نامناسب محیطی حساس تر هستند.

سوالات متداول

چرا چشم مرغ ورم می کند؟

عفونت های تنفسی، التهاب ملتحمه، کوریزای عفونی، مایکوپلاسما، ضربه و تحریک ناشی از عوامل محیطی می توانند باعث ورم چشم یا بافت اطراف آن شوند.

چرا مرغ یک چشم خود را بسته است؟

ضربه، جسم خارجی، التهاب و عفونت از دلایل احتمالی هستند. اگر مشکل ادامه پیدا کرد یا با ترشح و تورم همراه شد، چشم باید دقیق تر بررسی شود.

آیا آمونیاک می تواند باعث نابینایی مرغ شود؟

در غلظت های بالا، آمونیاک می تواند به قرنیه آسیب برساند و در موارد شدید باعث زخم قرنیه و اختلال بینایی شود.

آیا بیماری مارک چشم مرغ را درگیر می کند؟

بله. در نوع چشمی مارک ممکن است تغییر رنگ عنبیه، نامنظم شدن مردمک و اختلال در پاسخ مردمک به نور مشاهده شود.

آیا ورم چشم مرغ همیشه به آنتی بیوتیک نیاز دارد؟

خیر. علت ورم می تواند عفونی یا غیرعفونی باشد. ضربه، آمونیاک و جسم خارجی نیز می توانند چشم را متورم کنند؛ بنابراین، درمان باید بر اساس علت انجام شود.