چرا مرغ تخم خود را می خورد؟
خوردن تخم توسط مرغ یکی از مشکلات گله های تخمگذار است و می تواند خسارت قابل توجهی به پرورش دهنده وارد کند. تغذیه نامناسب، شکستن تخم در لانه، استرس، ازدحام و شرایط نامناسب محل تخمگذاری، مرغ ها را به تخم خواری ترغیب می کنند. این مشکل در گله هایی که پرورش دهنده برای تولید جوجه از تخم مرغ نطفه دار استفاده می کند، خسارت بیشتری به همراه دارد. پرورش دهنده باید پس از مشاهده اولین نشانه های تخم خواری، علت اصلی این رفتار را پیدا کند و شرایط تغذیه و نگهداری گله را اصلاح کند. بنابراین کنترل سریع تخم خواری از گسترش این رفتار در گله و کاهش تعداد تخم های سالم جلوگیری می کند.
علت خوردن تخم در مرغ ها:
مرغ ها پرندگانی کنجکاو هستند و معمولا اجسام مختلف را با نوک بررسی می کنند. اگر تخمی در لانه بشکند، مرغ ممکن است محتویات آن را بخورد و به تدریج به تخم خواری عادت کند. پرورش دهنده باید تخم های شکسته را سریع از محیط خارج کند و برای تشخیص تخم خواری، تعداد تخم های تولیدی را بشمارد و رفتار مرغ ها را با دقت زیر نظر بگیرد. باقی ماندن زرده روی نوک یا پر های اطراف سر می تواند نشانه تخم خواری باشد. البته کاهش تخم ها ممکن است به دلیل حضور جانوران دیگر نیز رخ دهد. بهتر است این رفتار را سریع کنترل کنید، زیرا ترک عادت تخم خواری دشوار است.
۱. جیره ی غذایی نامناسب:
اصلی ترین دلیل خورده شدن تخم مرغ، توسط مرغ، کمبود مواد معدنی در جیره پرنده است. کمبود میزان غذا، کاهش شدید کلسیم در بدن و کمبود پروتئین جیره ی غذایی از اصلی ترین دلایل اقدام به تخم خواری در مرغ ها، بوقلمون ها و سایر پرندگان میباشد. همچنین کمبود این مواد می تواند در بسیار از موارد تاثیر منفی بگذارد که یکی از مهمترین آنها تولید تخم نطفه دار مرغ گوشتی در سطح ناچیز است .
۲. استفاده از بستر نامناسب:
بستر سفت و سخت می تواند با کوچک ترین ضربه یا حرکت تخم ها باعث شکستن آن ها شود. مرغ ها نیز هنگام جستجوی غذا معمولا محیط اطراف خود را نوک می زنند. وقتی مرغ به تخم شکسته دسترسی پیدا می کند، زرده و محتویات آن را می خورد و ممکن است پس از چند بار تکرار، به طعم تخم علاقه پیدا کند. در نتیجه مرغ به تدریج تخم های سالم را نیز نوک می زند و تخم خواری را به یک عادت رفتاری تبدیل می کند.
۳. تنگی جا و تراکم زیاد مرغ ها در لانه:
لانه نامناسب نیز مرغ ها را به تخم خواری ترغیب می کند. استفاده همزمان تعداد زیادی مرغ از یک لانه، رفت و آمد را افزایش می دهد. مرغ ها هنگام حرکت به تخم ها ضربه می زنند، پوسته آن ها را می شکنند و سپس با نوک زدن به زرده و سفیده، محتویات تخم را می خورند. تکرار این رفتار به تدریج عادت تخم خواری را در مرغ ها ایجاد می کند.
۴. استرس بیش از حد:
یکیدیگر از دلایل خوردن تخم توسط مرغ می تواند وجود استرس زیاد باشد . وجود سگ و گربه در محل یا سر و صدای زیاد،استرس پرندگان را افزایش میدهد. گرمای زیاد، نور بیش از حد و کمبود غذا نیز، دلایل دیگری برای افزایش سطح استرس پرندگان میباشند. از این رو پرنده ی مضطرب، شروع به پرخاشگری و نوک زدن به تخم ها و حتی خوردن آن ها میکند.
۵. گرسنگی و تشنگی بیش از حد:
گرسنه ماندن مرغ ها و یا خالی ماندن ظرف آبخوری آن ها به مدت زیاد، میتواند آن ها را به خوردن تخم مرغ ترغیب کند. پرنده در صورت گرسنگی و تشنگی برای رفع نیاز های خود به هر چیزی نوک خواهد زد.
۶. نازکی پوسته:
نازکی و ضعف پوسته، تعداد تخم های ترک خورده یا شکسته را افزایش می دهد. پرورش دهنده برای جلوگیری از این مشکل باید جیره غذایی مرغ ها را بررسی کند و با مدیریت صحیح تغذیه، مواد مغذی مورد نیاز برای تشکیل پوسته سالم را در اختیار گله قرار دهد.
۷. عدم برداشتن تخم ها:
پرورش دهنده باید تخم ها را در فاصله های زمانی کوتاه و حداقل ۲ تا ۳ بار در روز از لانه جمع آوری کند.اگر پرورش دهنده تخم ها را دیر از لانه جمع کند، مرغ ها فرصت بیشتری برای تماس و ضربه زدن به آن ها پیدا می کنند و احتمال ترک خوردن یا شکستن پوسته افزایش می یابد. مرغ ها نیز پس از شکستن تخم به زرده و سفیده آن نوک می زنند و با خوردن محتویات تخم، ممکن است به تدریج به تخم خواری عادت کنند.
۸. جداسازی مرع ها و خروس های غیر تخم گذار:
این موضوع به ویژه زمانی اهمیت دارد که پرورش دهنده قصد تولید تخم نطفه دار ندارد، زیرا مدیریت صحیح گله و شرایط نگهداری می تواند احتمال تخم خواری مرغ ها را کاهش دهد.
راه های جلوگیری از خوردن تخم توسط مرغ:
پس از مشاهده تخم خواری، پرورش دهنده باید تمام عوامل احتمالی را به دقت بررسی کند، علت های اصلی را پیدا کند و آن ها را برطرف سازد، زیرا گاهی چند عامل به صورت همزمان مرغ را به خوردن تخم ها ترغیب می کنند.برای مثال، تغذیه نامناسب و بی تحرکی می توانند مرغ را به تخم خواری سوق دهند. در این شرایط، پرورش دهنده باید جیره غذایی مرغ را اصلاح کند و با ایجاد فضای مناسب و استفاده از وسایل سرگرم کننده، فعالیت و تحرک مرغ ها را افزایش دهد.
۱. نور کم:
نور کم در قفس به مرغ کمک میکند تا هنگام تخم گذاری احساس امنیت بیشتری کند. مرغ ها معمولا دوست دارند به دور از چشم دیگران و در خفا تخم بگذارند. نور کم به استتار تخم مرغ در بستر هنگام خروج مرغ از لانه نیز کمک میکند. استتار مهم است تا شکارچیان ( یا مرغ های دیگر) تخم مرغ را نخورند. پایین نگه داشتن نور موجب جلوگیری از تبدیل شدن تخم مرغ به میان وعده ی مرغ های گرسنه یا مرغ هایی که کمبود کلسیم و پروتئین دارند نیز کمک میکند.
۲. رژیم غذایی:
تغذیه سالم و متعادل نقش مهمی در جلوگیری از تخم خواری مرغ ها دارد. مرغ های تخمگذار به مقدار کافی پروتئین، کلسیم، انرژی، ویتامین ها و سایر مواد مغذی نیاز دارند. کمبود مواد مغذی می تواند کیفیت پوسته تخم و عملکرد گله را کاهش دهد و زمینه بروز رفتار های نامطلوب را افزایش دهد. پرورش دهنده می تواند با استفاده از جیره کامل و منابع مناسب کلسیم مانند صدف خوراکی یا سنگ آهک، نیاز مرغ ها را تامین کند. علاوه بر کیفیت خوراک، دسترسی تمام مرغ ها به دان اهمیت زیادی دارد. گاهی مرغ های قوی تر اجازه نزدیک شدن پرندگان ضعیف به دانخوری را نمی دهند. در چنین شرایطی باید تعداد و فضای دانخوری ها را افزایش دهید و در صورت مشاهده درگیری شدید، پرندگان ضعیف یا مهاجم را مدیریت یا جدا کنید تا همه مرغ ها به خوراک کافی دسترسی داشته باشند.
۳. قفس های شیب دار:
این قفس ها برای جداسازی تخم از محیط لانه بسیار مناسب هستند. با وجود چنین لانه هایی تخم در زمان اندکی پس از تخم گذاری از دسترس مرغ خارج میشود و از وقوع اتفاقات احتمالی بعدی، جلوگیری میکند.
پرورش دهنده می تواند از لانه یا قفس هایی با کف شیب دار استفاده کند. پس از تخم گذاری، شیب کف تخم را به آرامی از محل تخم گذاری به بخش سرپوشیده و خارج از دسترس مرغ هدایت می کند. این طراحی علاوه بر آسان تر کردن جمع آوری تخم ها، دسترسی مرغ به تخم را محدود می کند و احتمال شکستن، نوک زدن و خوردن تخم ها را کاهش می دهد.
۴. بستر نرم لانه:
مرغ هنگام تخم گذاری در حالت چمباتمه قرار می گیرد و تخم را روی بستر رها می کند. اگر مرغ تخم را روی سطحی سفت و بدون پوشش مناسب رها کند، تخم با سطح برخورد می کند و پوسته آن ترک می خورد یا می شکند. مرغ ها به دلیل کنجکاوی به محتویات تخم شکسته نوک می زنند و با تکرار این رفتار به تخم خواری عادت می کنند. پرورش دهنده با قرار دادن کاه، پوشال یا سایر مواد نرم در لانه، بستر مناسبی برای تخم گذاری فراهم می کند. بستر نرم شدت برخورد تخم با کف لانه را کاهش می دهد، مانع ترک خوردن و شکستن پوسته می شود و فضای راحت تری برای نشستن مرغ هنگام تخم گذاری فراهم می کند.
۵. لانه های تو در تو:
اندازه مناسب لانه نقش مهمی در جلوگیری از خوردن تخم توسط مرغ دارد. پرورش دهنده باید لانه ای با فضای کافی برای یک مرغ بالغ فراهم کند تا پرنده بتواند بدون فشار و ازدحام تخم گذاری کند. وقتی دو یا چند مرغ به صورت همزمان وارد یک لانه کوچک می شوند، هنگام حرکت به تخم ها ضربه می زنند و آن ها را می شکنند. مرغ ها پس از شکستن تخم، محتویات آن را می خورند و به تدریج تخم خواری را به یک عادت تبدیل می کنند.شما باید به ازای هر ۳ تا ۴ مرغ یک لانه داشته باشید تا تمایلی به خوابیدن در مکان های عجیب غریب نداشته باشند یا مجبور نباشند منتظر خالی شدن یک لانه باشند.
۶. طعم تخم مرغ:
این روش شامل ایجاد حفره در تخم مرغ، حذف محتویات و جایگزینی آن با مخلوط خردل و سس تند است. سپس باید تخم مرغ را در لانه قرار دهید و منتظر بمانید تا مرغ، تخم مرغ را پیدا کند. وقتی مرغ طعم مخلوط خردل و سس تند را میخورد، آن را پس میزند. ممکن است مجبور شوید این کار را چند روز تکرار کنید تا زمانی که او تصمیم بگیرد که دیگر سمت خوردن تخم خود نرود.
۷. چشم بند مرغ:
استفاده از چشم بند مخصوص مرغ یکی از روش هایی است که برخی پرورش دهندگان برای کاهش تخم خواری به کار می برند. این وسیله با محدود کردن دید مستقیم مرغ، مشاهده و نوک زدن به تخم های نزدیک را دشوارتر می کند. پرورش دهنده می تواند برای مدت محدودی از چشم بند استفاده کند و همزمان عوامل اصلی تخم خواری مانند تغذیه نامناسب، کمبود لانه، استرس و باقی ماندن طولانی تخم ها را برطرف کند. چشم بند نباید مانع دسترسی مرغ به آب و خوراک شود یا باعث آسیب و ناراحتی پرنده شود. بنابراین باید اندازه و نوع مناسبی انتخاب کنید و وضعیت مرغ را در مدت استفاده به طور منظم بررسی کنید.
۸. آن ها را مشغول نگه دارید:
خستگی عامل شماره یک شیطنت در قفس است. درست مانند بچه های کوچک، مرغ ها در صورت بی حوصلگی شروع به شیطنت میکنند. پرورش دهنده باید مرغ ها را فعال نگه دارد و شرایط مناسبی برای انجام رفتار های طبیعی آن ها فراهم کند. پرورش دهنده با قرار دادن کاه، برگ های خشک، شاخه برای بالا رفتن و نشستن، کلم آویزان، وسایل مناسب برای نوک زدن و بستر پوشالی نرم، مرغ ها را به فعالیت بیشتر تشویق می کند. مرغ ها با جستجو در بستر، نوک زدن و حرکت در محیط، خود را سرگرم می کنند و انرژی خود را به جای رفتار های نامطلوب، صرف فعالیت های طبیعی می کنند. این فعالیت ها بی حوصلگی گله را کاهش می دهند و از بروز رفتار های نامطلوب مانند تخم خواری جلوگیری می کنند.
۹. تخم مرغ تقلبی:
میتوانید تخم مرغ های جعلی را در لانه ی مرغ قرار دهید. این تخم مرغ ها از چوب یا سرامیک ساخته شده اند و به سختی میتوان آن ها را شکست. ایده این ای که آن ها پس از چندین بار تلاش ناامید میشوند و دیگر سعی نمیکنند به تخم های دیگر نوک بزنند. شما حتی میتوانید از توپ های پلاستیکی سفت هم برای این کار استفاده کنید.
سوالات متداول
چرا مرغ تخم خودش را می خورد؟
شکستن تخم در لانه و دسترسی مرغ به محتویات آن یکی از مهم ترین دلایل شروع این رفتار است. تغذیه و مدیریت نامناسب نیز می توانند زمینه بروز مشکل را افزایش دهند.
آیا کمبود کلسیم باعث خوردن تخم توسط مرغ می شود؟
کمبود یا عدم تعادل مواد معدنی می تواند کیفیت پوسته را کاهش دهد، اما هر مورد تخم خواری را نباید تنها به کمبود کلسیم نسبت داد.
برای جلوگیری از تخم خواری مرغ چه کنیم؟
تخم ها را مرتب جمع کنید، بستر لانه را نرم و تمیز نگه دارید، جیره متعادل بدهید و تعداد کافی لانه در اختیار گله قرار دهید.
چگونه مرغ تخم خوار را تشخیص دهیم؟
وجود زرده خشک شده اطراف نوک و سر، نوک زدن به تخم ها و پرسه زدن مداوم اطراف لانه می تواند از نشانه های تخم خواری باشد.
آیا تخم خواری به سایر مرغ ها منتقل می شود؟
بله، سایر مرغ ها با مشاهده تخم خواری و دسترسی به تخم شکسته می توانند این رفتار را یاد بگیرند؛ بنابراین پرورش دهنده باید در مراحل اولیه مشکل را کنترل کند.