انتخاب تخم نطفه دار با کیفیت یکی از مهم ترین مراحل برای تولید جوجه های سالم و دستیابی به راندمان مناسب در پرورش طیور است. به همین دلیل، شناخت ویژگی های تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت اهمیت زیادی برای پرورش دهندگان دارد. ظاهر تخم ها همیشه تفاوت آشکاری با یکدیگر ندارد و همین موضوع تشخیص نمونه مناسب برای جوجه کشی را دشوار می کند. عواملی مانند سلامت گله مادر، کیفیت پوسته، شکل و اندازه تخم، تازگی و شرایط نگهداری بر نتیجه جوجه کشی تاثیر می گذارند. در ادامه، مهم ترین روش های علمی و عملی تشخیص تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت را بررسی می کنیم تا بتوانید انتخاب دقیق تری داشته باشید و احتمال موفقیت جوجه کشی را افزایش دهید.
راه های تشخیص تخم نطفه دار با کیفیت مرغ گوشتی
گفتیم که تشخیص تخم نطفه دار با کیفیت مرغ گوشتی و دانستن ویژگی های تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت گام اول و حیاتی برای موفقیت در جوجه کشی است. البته از آنجایی که شکل گیری نطفه سالم در گرو روش های علمی و تجربی خاصی صورت می گیرد، بهتر است این عوامل را شناسایی و بر طبق آنها عمل نمایید. در این قسمت می خواهیم تا شما را با راه های تشخیص تخم نطفه دار با کیفیت مرغ گوشتی آشنا سازیم. این روش ها به ترتیب اولویت عبارتند از؛
– بررسی ظاهری تخم قبل از ورود به داخل دستگاه جوجه کشی
از مهم ترین ویژگی های تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت می توان به شکل طبیعی، پوسته سالم و اندازه متناسب اشاره کرد. تخم مناسب معمولا فرم بیضی طبیعی دارد و بیش از حد گرد، کشیده یا نوک تیز نیست. پوسته نیز باید سالم، بدون ترک و دارای ساختار طبیعی باشد؛ زیرا ترک های ریز می توانند احتمال ورود آلودگی و از دست رفتن رطوبت را افزایش دهند. رنگ پوسته باید با ویژگی های طبیعی نژاد یا سویه مرغ مطابقت داشته باشد و ناهنجاری های شدید پوسته می توانند نشانه کیفیت نامناسب باشند. همچنین بهتر است وزن تخم در محدوده طبیعی و متناسب با سن و سویه گله مادر قرار داشته باشد.
– اوولوسکوپی یا نوربینی تخم پیش از جوجه کشی یا روز هفتم
• این فرآیند طی دو مرحله صورت می گیرد؛ مرحله اول یا نوربینی اولیه قبل از گذاشتن تخم ها در داخل دستگاه رخ می دهد. شما باید با استفاده از چراغ اوولوسکوپ یا نور قوی وضعیت پوسته، وجود ترک یا لک داخلی، حباب هوایی و یکنواختی زرده را بررسی نمایید. دقت کنید که تخم دارای زرده در مرکز و حباب هوایی کوچک و منظم مناسب است. مرحله بعدی در در روز 7ام جوجه کشی صورت می گیرد. در این زمان، تخم نطفه دار سالم باید دارای شبکه ای از رگ های خونی منظم در اطراف زرده باشد و جنین به صورت یک لکه تیره قابل مشاهده باشد. توجه کنید که فقدان رگ های خونی یا ظاهر شدن لکه خون ثابت نشان از بی نطفه بودن و یا مرگ جنین می باشد.
– آزمایش شکافتن نمونه تخم
• این روش تنها برای بررسی اولیه دسته ای از تخم ها کاربرد دارد نه تمام تخم ها! طی به کارگیری این متد، تخم را می شکنند و با دقت به سطح زرده آن نگاه می کنند. اگر یک نقطه سفید کوچک به صورت حلقه دار شبیه چشم گاو روی زرده دیده شد که بدان بلاستودیسک می گویند، این همان نطفه است. اما تخم های بدون نطفه تنها یک نقطه سفید ریز و ساده بدون حلقه دارند.
– بررسی شرایط گله مادر یا منبع تخم ها
• از دیگر موارد ویژگی های تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت که باید به آن توجه داشت شرایط گله مادر است در واقع وجود تخم نطفه دار خوب مستقیما به وضعیت گله مادر بستگی دارد. یعنی اگر گله مادر سالم، جوان 30 تا 45 هفته، تغذیه مناسب و مدیریت بهداشتی خوبی داشته باشد، احتمال نطفه دار بودن تخم ها و کیفیت آنها بسیار بالا می رود. همچنین، توجه کنید که نسبت خروس ها به مرغ ها در گله باید مناسب باشد. زیرا نبود خروس کافی باعث می شود که تعدادی از تخم ها بدون نطفه باقی بمانند. شما باید به ازای هر 8 تا 10 مرغ حداقل 1 خروس در سالن پرورشی خود داشته باشید.
– بررسی زمان جمع آوری و نگهداری از تخم نطفه دار
• تخم هایی که بیش از آنچه باید در محل نگهداری مانده باشند، دارای احتمال از بین رفتن نطفه و ضعیف شدن بیشتری می باشند. لذا، دقت کنید که حتما تخم های نطفه دار را پس از جمع آوری در دمای 15 الی 18 درجه سانتیگراد و رطوبت 75 درصد نگهداری کنید. علاوه بر این، تخم های نطفه دار را با دست های آلوده لمس نکنید و از شستشوی غیراصولی آنها خودداری کنید؛ زیرا آلودگی ها می توانند از طریق منافذ پوسته نفوذ کنند و سلامت جنین را به خطر بیندازند.
– تست شناوری تخم قبل از گذاشته شدن در داخل دستگاه جوجه کشی
• با این تست ساده می توانید تازگی تخم را به صورت تقریبی بررسی کنید. یک ظرف را با آب معمولی پر کنید و تخم را به آرامی داخل آن قرار دهید. اگر تخم در کف ظرف به صورت افقی قرار گرفت، معمولا تازه تر است. اگر تخم با زاویه یا به صورت عمودی در کف ظرف ایستاد، مدت بیشتری از تولید آن گذشته است. تخمی که روی سطح آب شناور می شود، معمولا کیسه هوایی بزرگ تری دارد و قدیمی تر است. البته برای انتخاب تخم نطفه دار مناسب جوجه کشی، تنها به تست آب اکتفا نکنید و سایر معیارهای کیفی را نیز بررسی کنید.
– بررسی رفتار مرغ و خروس ها برای اطمینان از رخ دادن جفت گیری
• اگر مرغ و خروس گله با هم جفتگیری موفقی داشته باشند، احتمال نطفه داری تخم ها بسیار بالاست. از علائم جفتگیری مکرر در مرغ ها می توان به ساییدگی یا کاهش پرهای ناحیه پشت و نزدیک دم اشاره کرد که بر اثر قرار گرفتن خروس روی مرغ ایجاد می شود. همچنین، مرغ هنگام نزدیک شدن خروس ممکن است حالت پذیرش جفتگیری به خود بگیرد، بدنش را پایین بیاورد و برای انجام جفتگیری ثابت بماند.اما این علائم در خروس ها به صورت فعال و سرحال بودن و نداشتن مشکلات حرکتی بروز می نماید.
– استفاده از دستگاه تشخیص نطفه پیشرفته
• برخی دستگاه های دیجیتالی پیشرفته با استفاده از نور و سنسورهای دقیق، نطفه دار بودن تخم را بدون شکستن پوسته یا انجام نوربینی سنتی تشخیص می دهند. پرورش دهندگان در مزارع صنعتی و نیمه صنعتی از این دستگاه ها استفاده می کنند و می توانند در روزهای ابتدایی جوجه کشی، نشانه های رشد جنین را شناسایی کنند.
– تست تشخیص نطفه با نور لیزری دقیق و به کارگیری تکنولوژی جدید
• برخی دستگاه های دیجیتالی پیشرفته با کمک نور و سنسورهای دقیق، نشانه های رشد جنین را بدون شکستن پوسته بررسی می کنند و به پرورش دهنده در تشخیص تخم های دارای جنین در حال رشد کمک می کنند.. پرورش دهندگان در مزارع صنعتی و نیمه صنعتی از این دستگاه ها استفاده می کنند و می توانند در روزهای ابتدایی جوجه کشی، نشانه های رشد جنین را شناسایی کنند. این روش، بسیار دقیق است و از اوولوسکوپی معمولی دقیق تر عمل می کند. البته لازم به ذکر است که هزینه دستگاه های آن بالاست و بیشتر در مراکز علمی و تحقیقاتی یا مزارع بزرگ مورد استفاده قرار می گیرد.
– بررسی ضخامت و یکنواختی پوسته تخم و رنگ زرده
• توجه کنید که تخم های باکیفیت و نطفه دار معمولا دارای پوسته ای با ضخامت یکنواخت و استحکام مناسب هستند. شما می توانید با لمس تخم مرغ نطفه دار و مقایسه دستی آن و نیز، با استفاده از ضخامت سنج های ساده، این مورد را ارزیابی نمایید.
• رنگ زرده تخم مرغ نطفه دار می تواند سرنخی از تغذیه خوب و وضعیت سلامتی مرغ مادر باشد. دقت کنید که زرده ای که رنگ آن زرد پر رنگ تا نارنجی طبیعی و نیز، غلیظ و منسجم باشد، معمولا نشان دهنده رژیم غذایی غنی از ویتامین ها و کارتنوئیدهاست و چنین تخمی، پتانسیل نطفه داری بیشتری را دارد. همچنین، زرده های رنگ پریده، رقیق یا دوپاره شده می توانند نشانه ضعف گله و پایین بودن کیفیت نطفه باشند.
– استفاده از تست های آزمایشگاهی و بررسی فاصله تخم گذاری تا قرار دادن تخم در دستگاه
• در مزارع حرفه ای یا مراکز تکثیر، شما می توانید با استفاده از تست های تخصصی همچون PCR و یا خون شناسی بر روی گله مادر وجود انواع بیماری ها، ضعف ایمنی و افت باروری را به آسانی تشخیص دهید.
• اگر تخم های نطفه دار بیش از 7 روز در شرایط نگهداری دارای دمای مناسب باقی بمانند، شانس جوجه شدن آنها کاهش می یابد. در مقابل، هرچه فاصله بین تخم گذاری و ورود تخم ها به دستگاه کمتر باشد، احتمال موفقیت جوجه کشی بالاتر می رود. توجه داشته باشید که تخم های تازه تر، رطوبت و انرژی بیشتری برای رشد جنین دارند.
– سنجش سن تخم با بررسی ضخامت محفظه هوایی قبل از شروع جوجه کشی و تشخیص خرابی از بوی تخم
• دقت کنید که اگر در نوربینی اولیه فضای هوایی بخش پهن تخم خیلی بزرگ باشد، این موضوع نشانه کهنگی تخم و خشک شدن نطفه آن می باشد. پس، تخم های دارای محفظه هوایی کوچک و فشرده تازه تر و با کیفیت تر هستند.
• تخم های نطفه دار خراب و یا آلوده، معمولا حتی از بیرون پوسته نیز، بوی ترشیدگی یا گندیدگی ملایمی را به بیرون می دهند. ولی تخم های سالم هیچ بویی ندارند. بنابراین، اگر تخمی از نظر ظاهری خوب و سالم به نظر برسد ولی بو بدهد، نباید به هیچ وجه آن را وارد دستگاه جوجه کشی کنید. زیرا، ممکن است بترکد یا به تخم های دیگر آسیب وارد نماید.
– بررسی وزن تخم در مقایسه با اندازه ظاهری آن
• وزن تخم نطفه دار می تواند یکی از مهمترین ویژگی های تخم نطفه دار مرغ گوشتی با کیفیت به شمار آید . گاهی تخم مرغ ها ظاهرا بزرگ و خوب به نظر می آیند ولی در واقع، به طور غیرعادی سبک هستند. این موضوع بیشتر به دلیل پوسته تخم نازک یا تبخیر زیاد محتوا رخ می دهد و نشان دهنده این است که تخم انتخابی شما قدیمی است یا کیفیت پایینی دارد. وزن مناسب تخم نطفه دار مرغ گوشتی با توجه به نژاد، سویه و سن گله مادر متفاوت است. به طور کلی، بسیاری از تخم های مناسب جوجه کشی در محدوده وزنی حدود 50 تا 65 گرم قرار می گیرند، اما برای انتخاب دقیق تر باید استاندارد همان نژاد یا سویه را در نظر بگیرید.
جمع بندی و سوالات متداول
در پایان لازم است بدانید تا شناخت دقیق و اصولی تخم های نطفه دار مرغ گوشتی نه تنها بازده جوجه کشی را افزایش خواهد داد، بلکه از هدر رفتن زمان، هزینه و انرژی شما نیز، جلوگیری به عمل خواهد آورد. بنابراین، بهترین کار این است تا شما با به کارگیری ترکیبی از روش های سنتی و علمی با اطمینان بیشتری تخم های باکیفیت را انتخاب نمایید و گامی موثر در پرورش اصولی و موفق مرغ های گوشتی بردارید. تنها کاری که لازم است انجام دهید این است که فراموش نکنید که هر تخم نطفه دار سالم، آغازگر یک زندگی جدید و فرصتی برای رشد و توسعه در صنعت پرورش پرندگان و مرغداری می باشد.
سوالات متداول
از کجا بفهمیم تخم مرغ نطفه دار است؟
تنها از روی ظاهر پوسته نمی توان نطفه دار بودن تخم را قطعی تشخیص داد. تخم باید از گله دارای مرغ و خروس با جفتگیری موفق تهیه شود. پس از آغاز جوجه کشی نیز می توانید با کندلینگ، رشد جنین و عروق خونی را بررسی کنید.
آیا تخم بزرگ برای جوجه کشی بهتر است؟
خیر. بزرگ ترین تخم الزاما بهترین تخم نیست. تخم های دارای اندازه متوسط و متناسب با میانگین گله معمولا گزینه مناسب تری هستند. تخم های بسیار بزرگ ممکن است دو زرده یا دارای شرایط غیرطبیعی باشند.
آیا تخم ترک خورده را می توان داخل دستگاه گذاشت؟
بهتر است تخم های دارای ترک را برای جوجه کشی انتخاب نکنید. ترک پوسته می تواند تبادل طبیعی رطوبت را مختل کند و احتمال ورود آلودگی را افزایش دهد.
آیا می توان تخم نطفه دار کثیف را شست؟
شستشوی غیراصولی می تواند لایه محافظ سطح پوسته را تحت تاثیر قرار دهد و خطر آلودگی را افزایش دهد. بهتر است از ابتدا تخم های تمیز را انتخاب کنید و تخم های بسیار آلوده را وارد دستگاه نکنید.
آیا تازگی تخم روی درصد هچ تاثیر دارد؟
بله. مدت و شرایط نگهداری تخم بر کیفیت داخلی، رشد جنین و نتیجه جوجه کشی تاثیر می گذارند. به همین دلیل، تخم های تازه و به درستی نگهداری شده معمولا گزینه مناسب تری برای جوجه کشی هستند.