در میان انواع نژادهای پرندگان زینتی، پرنده هایی وجود دارند که تنها یک پرنده ساده نیستند! بلکه نمادی از اقتدار و شکوه یک ملت یک تاریخ به شمار می روند. مرغ و خروس های سلطان از این پرنده ها هستند و حضورشان در هر جایی به سرعت توجه ها را به خود جلب می نماید. ظاهر این پرنده ها برازنده نام آنهاست. این نژاد از مرغ و خروس ها هم از منظر زیبایی شناسی چشمگیرند و هم از منظر پرورشی ارزش اقتصادی زیادی را دارند. ما در این مقاله به بررسی پرورش مرغ و خروس سلطان و نحوه نگهداری از آنها خواهیم پرداخت. لذا، اگر به این موضوع علاقه مندید، در ادامه با ما همراه باشید؛
خاستگاه و محل پیدایش
مرغ و خروس های سلطان که نامشان در اکثر منابع بین المللی آمده است، یکی از نژادهای قدیمی و اشرافی طیور زینتی به شمار می روند. از منظر تاریخی، منشا پیدایش این نژاد به امپراتوری عثمانی بر می گردد و خاستگاه اصلی آنها کشور ترکیه امروزی می باشد.
قدیمی ترین مستندات حاکی از آن است که سلطان ها طی قرن های 18 و 19 میلادی در باغ ها و حیاط کاخ های سلطنتی عثمانی همچون کاخ توپکاپی استانبول نگهداری می شدند. به عبارتی، پرنده های این گونه نژادی درباری بوده و متعلق به طبقه حکما محسوب می شدند و نگهداری از آنها بیشتر جنبه زینتی داشت. شاید به همین دلیل، نام «سلطان» را برای این پرنده ها برگزیده اند.
بعد از مدتی، در سال 1854 تعدادی از مرغ و خروس های این نژاد توسط افراد علاقه مند به انگلیس منتقل شدند و در آنجا، مورد استانداردسازی ظاهری و تثبیت ویژگی های ژنتیکی قرار گرفتند. سپس، در مراحل بعدی به بخش های مختلف جهان تجارت شدند. اما نکته مهم این است که سلطان ها از همان ابتدا برای تولید گوشت یا تخم مرغ پرورش داده نمی شدند و هدف تمامی افراد از نگهداری و پرورش آنها بهره بری زینتی بود. همین مسئله باعث شد که مسیر اصلاح نژادی این پرنده های زیبا و با شکوه بیشتر بر مبنای صفات ظاهری شان متمرکز باشد تا اهداف تولیدی انسان ها!
انواع گونه های سلطان شناخته شده
از نظر تاریخی، سلطان ها عمدتا با رنگ سفید خالص شناخته می شوند؛ با این حال، محققان در برخی از برنامه های اصلاح نژادی رنگ های متفاوتی از این مرغ و خروس ها ایجاد کرده اند که البته، خلوص نژاد اصیل را ندارند و در همه منابع پذیرفته نشده اند. اما در این بخش، می خواهیم تمامی انواع مرغ و خروس های سلطان را مطابق زیر به شما معرفی نماییم؛
– سلطان سفید
• نوع سفید سلطان ها، نژاد استاندارد رسمی و مورد تایید اکثر انجمن های طیور زینتی می باشد. این پرنده ها به طور عمده پرهایی سفید دارند و تاجشان کروی و پر پشت است. سلطان های سفید معمولا ریش کامل و ساق هایی پوشیده از پر دارند. رنگ سفید پرهای این سلطان ها، ناشی از وجود ژن مهارکننده رنگدانه هاست که تولید ملانین را سرکوب می کنند. مرغ و خروس های این نژاد، معیار اصلی داروی در نمایشگاه ها بوده و بیشترین ارزش نمایشی را دارند.
– سلطان های سیاه
• این سلطان ها، گونه هایی کمیاب بوده و در بسیاری از کشورها به عنوان گونه هایی غیررسمی شناخته می شوند. پرهای سیاه و براق با جلای سبز متالیک مهمترین مشخصه ظاهری سلطان های سیاه است. جهش ژنهای بدن این پرنده ها به گونه ای است که بدون مهار ژن سفید، شاهد بیان کامل ملانین در آنها هستیم. در کنار تاج و ساق های پر دار این پرنده ها کمی عدم یکنواختی رنگ به چشم می خورد.
– سلطان های آبی
• سلطان های آبی بسیار نادرند؛ رنگ پرهای بدن این پرنده ها خاکستری مایل به آبی است. محققان این پرنده ها را با ژن رقیق کننده ساخته اند که رنگ سیاه را به آبی تبدیل می کند. توجه داشته باشید که حاصل جفتگیری دو مرغ و خروس آبی به وجود آمدن جوجه هایی سیاه می باشد.
– سلطان نخودی
• این پرنده ها، در حد آزمایشگاهی و محدود تولید شده اند. رنگ پرهای بدنی شان کرمی یا طلایی روشن است.
مرغ سلطان
بررسی مشخصات ظاهری
به طور کلی، مرغ و خروس های سلطان اصیل، به دلیل ویژگی های منحصر به فرد ظاهری خود در دنیای طیور زینتی جایگاهی ویژه دارند و اغلب، در نمایشگاه ها و مجموعه های پرورش طیور زینتی به عنوان نماد اشرافیت شناخته می شوند. در یک جمع بندی کلی، ویژگی های ظاهری برجسته این پرنده ها عبارتند از؛
• تاج سلطان ها بزرگ، کروی و پر پشت است و جلوه ای سلطنتی به سرشان می دهد. همین تاج زیباست که در نمایشگاه ها معیاری اصیل از زیبایی و اصالت سلطان می باشد.
• پرهای اطراف صورت و ریش این مرغ و خروس ها حجم و جلوه خاصی به چهره پرنده می دهند. این ویژگی ظاهری در سلطان های اصیل، آنها را از دیگر نژادهای تاج دار متمایز می نماید.
• پاهای این پرنده ها، کاملا پردار هستند و به هنگام راه رفتن جلوه ای نمایشی به پرنده می بخشند. این مورد، یکی دیگر از ویژگی هایی است که باعث شده تا سلطان ها ظاهری اشرافی و آراسته داشته باشند.
• رنگ سفید خالص و براق پرهای بدن سلطان ها با همان بافت نرم و حجیم پرها زیبایی چشمگیر و خیرده کننده ای به ظاهرشان می بخشد. رنگ های دیگر از این نژاد، بسیار نادر و کمیاب اند و ارزش کلسیونی دارند.
• به طور کلی، قامت جمع و جور و متناسب همراه با رفتار آرام و باوقار این پرنده ها نشان می دهند که این پرنده ها یک نژاد اشرافی و نمایشگاهی اند.
آیا سلطان ها به صورت وحشی در طبیعت وجود دارند؟
در پاسخ باید بگوییم که مرغ و خروس های سلطان یک نژاد کاملا اهلی و اصلاح شده هستند و به صورت طبیعی یا وحشی در طبیعت وجود ندارند. حال، بیایید تا این مسئله را بررسی کنیم؛ اگر یک سلطان در طبیعت رها شود، به دلیل دارا بودن پرهای حجیم در اطراف سرش دید محدودی خواهد داشت، پاهای پردارش در محیط های مرطوب و گل آلود زخمی خواهند شد و توانایی پرواز و فرار از شکارچیان را نخواهد داشت. لذا، بقای بلندمدت آن در طبیعت بسیار پایین است.
بنابراین، نتیجه می گیریم که بهتر است تا این پرنده ها را در محیط های بسته و کنترل شده ای همچون واحدهای پرورش طیور زینتی، مجموعه های کلکسیونی، نمایشگاه های پرندگان و حیاط منازل نگهداری کنیم.
ویژگی های محل نگهداری از سلطان ها
مرغ و خروس های سلطان به دلیل ویژگی های ظاهری خاص خود نسبت به دیگر نژادهای معمولی مرغ و خروس ها حساس تر هستند. بنابراین، طراحی محلی مناسب برای نگهداری از آنها باید هدفمند و دقیق باشد. در ادامه، الزامات این محل را برایتان آورده ایم؛
– فضای سرپوشیده یعنی کوپ یا سالن
• این محل باید خشک و عایق باشد و رطوبت نتواند به درون آن نفوذ کند. دقت کنید که شما در این فضا به ازای هر سلطان به فضایی حداقل 0.4 تا 0.5 مترمربع نیاز دارید. همچنین، لازم است تا کف محل لغزنده نبوده و قابل ضدعفونی باشد. اما این مسائل چرا مهم اند؟ باید بگوییم که پرهای ساق و پنجه سلطان در صورت رطوبت دچار گل گرفتگی، آلودگی قارچی و انگلی می شوند. بنابراین، شما باید همواره محوطه را خشک نگه دارید.
– بستر مناسب
• برای پوشاندن بستر بهترین گزینه ها شامل پوشال چوب خشک، کاه خرد شده تمیز یا خاک اره بدون گرد و غبار می باشند. همچنین، شما باید به این موضوع توجه کنید که بستر محل 5 تا 7 سانتی متر ضخامت داشته باشد و شما باید برای جلوگیری از تجمع آمونیاک آن را به صورت منظم تعویض نمایید. دلیل علمی این موضوع آن است که وقتی پرهای پا و ریش پرنده در تماس مستقیم با بستر باشند، این بستر آلوده باعث ایجاد درماتیت و عفونت در پاهایش می شود.
– تهویه هوای کنترل شده
• محل زندگی سلطان ها باید در معرض گردش هوای ملایم باشد. لذا، لازم است تا شما در بالای دیواره های سالن دریچه هایی را تعبیه کنید. به طور کلی، این موضوع از آنجایی اهمیت پیدا می کند که تراکم رطوبت در محل زندگی این پرنده ها باعث چسبندگی پرهای تاج و افزایش ابتلای آنها به بیماری های تنفسی می شود. لذا، تهویه هوای محل لازم است تا آمونیاک را دفع نماید. اما حواستان باشد که ارتفاع دریچه ها به گونه ای نباشد که باد مستقیم به سر پرنده ها بخورد.
– نور مناسب
• توجه کنید که نور مناسب از دو طریق برای محل زندگی پرنده ها تامین می شود؛ یکی نور طبیعی غیرمستقیم و دیگری نور مصنوعی با لامپ های خاص و برای تامین 12 الی 14 ساعت روشنایی ملایم. فقط شما باید به این نکته توجه کنید که نور شدید باعث ایجاد استرس در پرنده هایتان خواهد شد و در مقابل، نور کم نیز، میزان فعالیت و تخمگذاری آنها را کاهش خواهد داد.
• شما باید در محوطه محل زندگی مرغ و خروس ها چوب هایی را برای نشستن به عنوان نشیمن بگذارید؛ این چوب ها نباید خیلی بلند باشند، ارتفاع آنها متوسط بوده و دارای سطحی صاف و پهن باشند. زیرا، پرهای ساق پای سلطان ها در ارتفاع زیاد می توانند آسیب ببینند. علاوه بر این، سلطان ها جثه ای کوچک و پر حجم دارند و تعادلشان کمی حساس تر است.
– محوطه گردش
• محوطه گردش و بازی سلطان ها باید کف خشک از جنس شنی و یا چمن کوتاه داشته باشد. این محوطه باید سقفی توری یا پوششی برای محافظت از باران داشته باشد و در آن، حداقل 1 مترمربع فضا برای هر پرنده در نظر بگیرید. دقت کنید که تماس طولانی مدت با گل و لای کیفیت پرها را از بین می برد. به همین جهت، بارندگی مستقیم دشمن اصلی سلطان هاست.
– محافظت در برابر شکارچیان
• اطراف محوطه نگهداری از سلطان ها را با فنس های فلزی محکم بپوشانید. لازم است تا این فنس را تا عمق 30 سانتیمتری در داخل خاک دفن کنید. محوطه باید درب های قفل دار داشته باشد.
– دمای مناسب
• دمای ایده آل برای محل نگهداری سلطان ها 15 تا 25 درجه سانتیگراد است. شما باید برای تامین و تثبیت این دما در زمستان از عایق کاری و در تابستان از سایه و تهویه استفاده کنید.
نیازهای غذایی بدن سلطان ها
مرغ و خروس های سلطان هم همچون دیگر تمامی جانداران دیگر یک سری نیازهای تغذیه ای دارند که باید حتما مورد توجه قرار گیرند. یعنی، شما باید برای تغذیه پرنده هایتان در محیط های کنترل شده از یک رژیم غذایی متعادل و علمی استفاده کنید. در کل، نیازهای بدنی سلطان ها به شرح زیرند؛
• پروتئین که پرنده برای ساخت عضلات بدنی، رشد پرها با کراتین و ترمیم بافت های خود بدان نیاز دارد. در مورد میزان تقریبی نیاز بدن پرنده به این ماده در دوره های مختلف زندگی باید بگوییم که جوجه ها به 18 الی 20 درصد، بالغین در شرایط عادی به 15 الی 16 درصد و بالغین در شرایط تخمگذاری به 16 الی 18 درصد از این ماده نیاز دارند. منابع غذایی دربردارنده پروتئین عبارتند از؛ کنجاله سویا، کنجاله آفتابگردان، پودر ماهی در حد کنترل شده، دان آماده طیور زینتی و …
• انرژی یا کربوهیدرات و چربی که نقش آن در بدن پرنده تامین سوخت متابولیک، حفظ دمای بدن و کمک به انجام فعالیت های روزانه می باشد. پرنده برای تامین نیاز خود به انرژی به مصرف ذرت، گندم، جو و مقدار محدودی از دانه های روغنی نیاز دارد. توجه داشته باشید که اگر میزان انرژی دریافتی پرنده از مواد غذایی مصرفی اش پایین باشد، این مسئله به صورت لاغری و افت کیفیت پر خود را نشان می دهد. در مقابل، مصرف زیاد منابع تامین انرژی نیز، موجب چاقی و کاهش میزان تحرک پرنده خواهد شد.
• کلسیم و فسفر از جمله مواد معدنی مهمی هستند که در استحکام بخشیدن به استخوان ها و تشکیل پوسته تخم نقش مهمی ایفا می کنند. البته، ماده های تخمگذار به 3.5 تا 4 درصد کلسیم در جیره غذایی روزانه خود نیاز دارند. از جمله منابع تامین کلسیم و فسفر می توان به صدف خرد شده، پودر استخوان، مکمل های معدنی تجاری و … اشاره نمود. حواستان باشد که کمبود کلسیم باعث می شود تا تخم های تولیدی پوسته نازکی داشته باشند و استخوان های بدنی آسان تر آسیب ببینند.
• در کل، ویتامین آ برای سلامتی پوست و مخاط، ویتامین د3 برای کمک به جذب کلسیم، ویتامین ای برای عملکرد بهتر سیستم ایمنی، ویتامین های گروه ب برای متابولیسم انرژی و … ضروری اند. بنابراین، لازم است تا به پرنده های خود مکمل های ویتامینی محلول در آب، سبزیجات تازه ای همچون « اسفناج، کاهو و برگ چغندر» و نیز، دان فرموله شده بدهید.
• مواد معدنی کمیاب نیز، در تغذیه سلطان ها بسیار مهم اند؛ مثلا مصرف روی برای کیفیت پرها، آهن برای جلوگیری از کم خونی و سلنیوم برای تقویت سیستم ایمنی بدن پرنده لازم است. این مواد در مکمل های معدنی وجود دارند.
• آب که مهمترین ماده مغذی است و باید همیشه به صورت تازه، تمیز و خنک در دسترس پرنده های شما باشد. لذا، شما باید آب پرنده هایتان را روزانه تعویض نمایید و از خیس شدن ریش و پرهای صورت آنها تا حد امکان جلوگیری کنید. حواستان باشد که کم آبی 24 ساعته می تواند تخمگذاری پرنده هایتان را متوقف نماید.
• مصرف فیبر و سبزیجات هم برای بهبود عملکرد دستگاه گوارشی بدن سلطان ها لازم است؛ پس فراموش نکنید که حتما در برنامه غذایی پرنده هایتان سبزی ها و یونجه خشک خرد شده قرار دهید و امکان آن را فراهم سازید که مرغ و خروس های شما به مراتع خشک دسترسی داشته باشند.
تخم نطفه دار سلطان
روش های کسب درآمد از نگهداری سلطان ها
گفتیم که مرغ و خروس های سلطان یک نژاد زینتی و لوکس از پرندگان هستند. بنابراین، کسب درآمد از آنها نیز، باید بر اساس ظاهر و حرکات نمایشی شان باشد نه تولید گوشت یا تخم مرغ. شما می توانید به روش های مختلفی از پرورش سلطان ها درآمد کسب کنید که در زیر برایتان آورده ایم؛
– فروش جوجه های یک روزه تا چند هفته ای
• بدین منظور، لازم است به تکثیر هدفمند این مرغ ها بپردازید و سپس، جوجه های حاصل از آنها را به علاقه مندان شان بفروشید. در این شکل از کسب و کار، هزینه نگهداری جوجه ها بسیار پایین تر از پرنده های بالغ است و گردش مالی سریع تری خواهید داشت. نکته اینجاست که گله مولد شما باید خالص و هم تیپ باشند. چرا که خلوص نژادی مستقیما بر روی قیمت جوجه ها تاثیر خواهد گذاشت.
– فروش سلطان های بالغ
• در این مدل از کسب و کار، مخاطب هدف شما بیشتر کلکسیونرها، نمایشگاه داران و صاحبان باغ های شخصی خواهند بود. شما باید بدانید که یک جفت استاندارد سلطان بالغ می تواند چند برابر یک مرغ بومی قیمت داشته باشند. تنها چیزی که لازم است این است که پرنده هایتان استانداردهای ظاهری یک سلطان اصیل را دارا باشند.
– فروش تخم نطفه دار مرغ سلطان
• این روش، بسیار کم هزینه است؛ زیرا، شما نیازی به پرورش جوجه تا زمان رسیدن به سن بلوغ را ندارید. از مزایای فروش تخم نطفه دار مرغ سلطان در کسب درآمد می توان به حمل و نقل آسان تر و کاهش هزینه های خوراک و نگهداری اشاره کرد. ریسک در اینجاست که باید درصد نطفه داری تخم های تولیدی شما بالا باشد. این موضوع مستلزم آن است که تغذیه پرنده هایتان کامل و متعادل بوده و جفتگیری کاملا تحت نظر شما صورت گیرد.
– شرکت نمایشگاهها و مسابقات طیور زینتی
• وقتی سلطان های شما در این مسابقات قهرمان می شوند، اعتبار برندتان بالاتر رفته و به تبع آن، قیمت محصولاتتان افزایش پیدا می کنند. در نهایت این مسیر، نام تجاری برندتان را محبوب تر خواهد کرد.
– تولید و فروش گله های اصلاح شده
• اگر امکانات لازم را در اختیار دارید، توصیه من به شما این است که بر روی تثبیت صفات خاصی کار کنید و گله های مقاوم تری با قیمت های بالاتر تولید کنید. البته، این روش نیازمند دانش ژنتیک کاربردی و تثبیت دقیق رکوردهاست.
– تولید محتوای آموزشی
• شما می توانید در مقیاس حرفه ای تر به آموزش آنلاین پرورش نژادهای زینتی بپردازید، دوره های آموزشی را به فروش بگذارید و نیز، شروع به فعالیت و فروش در شبکه های مجازی نمایید.
بررسی اقتصادی پرورش مرغ سلطان
در اصل، سلطان ها نژادهایی اقتصادی برای پرورش و کسب درآمد محسوب می شوند؛ چرا که نژادهایی کمیاب اند، عرضه محدودی دارند، قیمتشان بالاست، تقاضای کلکسیونی دارند، هزینه خوراک آنها نسبت به ارزش فروششان پایین تر است و همچنین، فضای کم برای پرورش تعداد محدودی از آنها کفایت می کند.
افزون بر آنچه گفته شد، پرورش سلطان ها وابسته به تولید انبوه آنها نیست! بلکه میزان سودآوری شما از این کار به خلوص نژادی، مدیریت دقیق تولیدمثل، بازاریابی هدفمند و ایجاد اعتبار در بازار طیور زینتی وابسته است.
مرغ و خروس سلطان
آیا سلطان ها در ایران هم پرورش داده می شوند؟
بله، مرغ و خروس های سلطان در کشورمان، ایران نیز نگهداری می شوند. اما، شکل پرورش این پرنده ها با پرورش طیور صنعتی تفاوت دارد. ما ایرانی ها، بیشتر سلطان ها را به عنوان پرنده های زینتی می شناسیم و در باغ ها یا خانه هایمان اقدام به پرورش آنها می کنیم.
پرورش مرغ و خروس های این نژاد در کشور ما محدود به یک شهر یا منطقه خاص نیست. اما، معمولا در شهرهای بزرگ یا استان هایی که بازارهای پرندگان زینتی فعال دارند، نمونه هایی از آنها نگهداری و مبادله می شوند. در این بازارها، علاوه بر پرنده های بالغ می توانید تخم نطفه دار آنها را نیز، بیابید. از آنجایی که برخی از افراد در سالن های کوچک و با رعایت اصول نگهداری کامل سعی در پرورش و تکثیر این پرنده ها دارند، می توانند تخم نطفه دار سلطان ها را از این بازارها بخرند و یا حتی تخم های نطفه دار تولیدی خود را بفروشند.
سخن آخر
در این مقاله، در کنار هم متوجه شدیم که مرغ و خروس های سلطان نمادی از تاریخ عثمانی اند که از ریشه های درباری تا حضورشان در خانه های امروزی می توان درباره آنها اطلاعات کسب کرد. در طول تاریخ نیز، این پرنده ها را پرندگانی اشرافی دانسته اند. اما، وقتی مسئله پرورش و نگهداری از آنها به میان می آید، باید بگوییم که این روند بسیار حساس است و هر خطای کوچکی در تغذیه و نگهداری آنها مستقیما در کیفیت پرها و ظاهرشان نمایان خواهد شد. اگر هدف شما از پرورش سلطان ها کسب درآمد باشد، باید بدانید که سلطان ها بازار تخصصی خود را دارند و قرار است درآمد زیادی را برایتان به ارمغان بیاورند. به همین دلیل است که می گوییم همیشه همه چیز به تولید انبوه ختم نمی شود. گاهی ارزش واقعی در ظرافت، اصالت و کیفیت نهفته است.