دلیل مرگ جوجه های یک تا 7 روزه می تواند با شرایط محیطی، تغذیه، مدیریت پرورش، بیماری ها و حتی عوامل پیش از تولد ارتباط داشته باشد. جوجه ها در هفته اول زندگی به دلیل تکامل نیافتن کامل سیستم ایمنی و توان محدود در تنظیم دمای بدن، حساسیت زیادی به عوامل بیماری زا و تغییرات محیطی دارند. همچنین این دوره نقش مهمی در رشد آینده جوجه دارد و مدیریت نامناسب می تواند باعث کاهش رشد و افزایش تلفات شود. مشکلات مربوط به کیفیت تخم نطفه دار، جوجه کشی، دما و رطوبت نامناسب، آلودگی محیط، کمبود آب و خوراک و ابتلا به عفونت ها از عوامل موثر در تلفات اولیه هستند. بنابراین پرورش دهنده باید از همان روز نخست شرایط جوجه ها را به دقت کنترل کند. در ادامه مهم ترین دلایل مرگ جوجه های کم سن را بررسی می کنیم.
دلایل
۱. عدم رعایت بهداشت:
عدم رعایت بهداشت یکی از عوامل مهم افزایش بیماری و تلفات جوجه های کم سن است. بستر خیس و آلوده شرایط مناسبی برای رشد عوامل بیماری زا ایجاد می کند و می تواند میزان آمونیاک سالن را افزایش دهد. افزایش این گاز باعث تحریک چشم و دستگاه تنفسی، کاهش مصرف خوراک و اختلال در رشد جوجه ها می شود.
برای کاهش این مشکلات، پرورش دهنده باید سالن را پیش از ورود جوجه ها به خوبی تمیز و ضدعفونی کند و در طول دوره نیز بستر را خشک نگه دارد. نظافت منظم آبخوری و دانخوری، تامین آب و خوراک سالم و جلوگیری از ورود حشرات، جوندگان و حیوانات دیگر نیز اهمیت زیادی دارد. رعایت اصول قرنطینه، کنترل رفت و آمد افراد و اجرای برنامه واکسیناسیون مناسب نیز می تواند خطر انتقال عوامل بیماری زا و تلفات جوجه ها را کاهش دهد.
۲. دما و رطوبت محیطی نامناسب:
تنظیم دما و رطوبت مناسب نقش مهمی در سلامت جوجه های کم سن دارد. جوجه ها در روزهای ابتدایی زندگی هنوز توانایی کافی برای تنظیم دمای بدن خود ندارند؛ بنابراین سرمای شدید یا گرمای بیش از حد می تواند باعث ضعف، کاهش مصرف خوراک و افزایش تلفات شود.
در روزهای نخست، دمای محیط پرورش معمولا در محدوده 32 تا 35 درجه سانتی گراد تنظیم می شود و با افزایش سن جوجه ها به تدریج کاهش پیدا می کند. رطوبت نسبی مناسب نیز معمولا حدود 60 تا 70 درصد در نظر گرفته می شود. با این حال، دما و رطوبت مورد نیاز به سن، نژاد، سویه، شرایط سالن و اقلیم منطقه بستگی دارد. پرورش دهنده باید علاوه بر دماسنج و رطوبت سنج، رفتار جوجه ها را نیز بررسی کرده و شرایط محیط را براساس نیاز گله تنظیم کند.
۳. جیره و خوراک نامناسب:
کیفیت آب و خوراک نقش مهمی در سلامت، رشد و کاهش تلفات جوجه ها دارد. جوجه های کم سن برای رشد مناسب به جیره متعادل حاوی پروتئین، انرژی، ویتامین ها و مواد معدنی کافی نیاز دارند. کمبود مواد مغذی می تواند باعث ضعف، کاهش رشد و در شرایط شدید افزایش تلفات شود.
در روزهای ابتدایی بهتر است از دان استارتر مخصوص جوجه ها استفاده شود که متناسب با نیازهای تغذیه ای آن ها فرموله شده است. علاوه بر ترکیب جیره، سلامت خوراک نیز اهمیت دارد. دان کپک زده، آلوده یا دارای سموم قارچی می تواند سلامت جوجه ها را به خطر بیندازد. آب آشامیدنی نیز باید سالم، تمیز و همیشه در دسترس باشد. در پرورش بومی، اگر دان استارتر در دسترس نیست، پرورش دهنده باید جیره جایگزین را براساس نیازهای تغذیه ای جوجه و با راهنمایی متخصص تنظیم کند.
۴. تجهیزات پرورش نامناسب (به ویژه دانخوری و آبخوری):
دانخوری و آبخوری مناسب نقش مهمی در سلامت و رشد جوجه ها دارند. این تجهیزات باید دسترسی آسان جوجه ها به آب و خوراک را فراهم کرده و از آلودگی آن ها جلوگیری کنند. برای جوجه های یک روزه می توان از سینی خوراک یا کاغذ مخصوص روی بستر استفاده کرد تا دسترسی به دان آسان تر شود. با افزایش سن نیز باید ارتفاع و نوع دانخوری و آبخوری متناسب با جثه جوجه ها تنظیم شود.
پرورش دهنده باید ظروف آب و خوراک را به طور منظم تمیز کرده و آب و دان تازه در اختیار جوجه ها قرار دهد. تعداد ناکافی دانخوری و آبخوری می تواند دسترسی برخی جوجه ها را محدود کند. علاوه بر این، تجهیزات تهویه، سیستم گرمایشی و سنسورهای کنترل دما و رطوبت نیز در ایجاد محیط مناسب و کاهش تلفات جوجه ها نقش مهمی دارند.
۵. هم غذا شدن با سایر حیوانات(سیستم پرورش بومی و خانگی):
این مشکل بیشتر در پرورش بومی و خانگی دیده می شود. جوجه هایی که در حیاط یا مزرعه آزاد هستند، ممکن است از خوراک سایر طیور، دام ها، سگ ها یا گربه ها استفاده کنند. این خوراک ها از نظر اندازه ذرات و ترکیب مواد مغذی متناسب با نیاز جوجه ها نیستند و مصرف آن ها می تواند باعث اختلال در تغذیه و رشد شود.
همچنین استفاده مشترک از محل آب و خوراک می تواند احتمال انتقال برخی عوامل بیماری زا و آلودگی ها را افزایش دهد. بهتر است جوجه های کم سن تا رسیدن به رشد و مقاومت کافی در فضای مشخص و قابل کنترل نگهداری شوند و آبخوری و دانخوری جداگانه داشته باشند. هر حیوان نیازهای تغذیه ای متفاوتی دارد؛ بنابراین استفاده از یک نوع خوراک برای جوجه ها و سایر حیوانات روش مناسبی برای تغذیه آن ها نیست.
۶. بیماری ها و عفونت ها:
جوجه ها به دلیل سن کم و تکامل نیافتن کامل سیستم ایمنی، در برابر عوامل بیماری زا و عفونت ها حساس تر از طیور بالغ هستند. بیماری های باکتریایی، ویروسی و انگلی می توانند باعث ضعف، کاهش مصرف خوراک، اختلال در رشد و افزایش تلفات جوجه ها شوند.
در پرورش صنعتی، رعایت قرنطینه، کنترل رفت و آمد، واکسیناسیون اصولی، ضدعفونی تجهیزات و مراقبت های بهداشتی به کاهش خطر شیوع بیماری ها کمک می کند. در پرورش بومی و خانگی نیز حمایت مرغ مادر به تنهایی برای جلوگیری از بیماری ها کافی نیست. پرورش دهنده باید محیط نگهداری را تمیز نگه دارد، آب و خوراک سالم فراهم کند و با علائم بیماری های شایع جوجه ها آشنا باشد. در صورت مشاهده بی حالی، اسهال، مشکلات تنفسی یا افزایش غیرعادی تلفات، باید برای تشخیص علت از دامپزشک کمک گرفت.
۷. دلایل ژنتیکی:
برخی ناهنجاری ها و جهش های ژنتیکی می توانند باعث ضعف، اختلال در رشد یا حتی مرگ جوجه ها در روزهای ابتدایی زندگی شوند. مشکلات مادرزادی ممکن است با علائمی مانند لرزش، اختلال حرکتی، عدم تعادل، ناهنجاری اندام ها یا ضعف شدید همراه باشند. درمان بسیاری از اختلالات ژنتیکی دشوار است؛ بنابراین پیشگیری اهمیت بیشتری دارد.
تهیه تخم نطفه دار یا جوجه از گله های مولد سالم و مراکز معتبر می تواند احتمال بروز برخی مشکلات ژنتیکی را کاهش دهد. در سویه های تجاری مرغ گوشتی و تخمگذار نیز برنامه های اصلاح نژادی علاوه بر افزایش عملکرد، بر سلامت و قابلیت زنده مانی جوجه ها تمرکز دارند. همچنین مدیریت صحیح گله مادر و جلوگیری از جفت گیری نامناسب در گله های بومی اهمیت دارد. اگر ناهنجاری مشخصی به صورت مکرر در جوجه ها مشاهده شود، باید وضعیت گله مولد و عوامل ژنتیکی بررسی شوند.
۸. دلایل مدیریتی:
مدیریت صحیح پرورش و تغذیه نقش مهمی در کاهش مرگ و میر جوجه ها دارد. تنظیم نکردن دما و رطوبت، مدیریت نامناسب بستر، تراکم بالا، تهویه ضعیف و بی توجهی به کیفیت آب و خوراک می توانند سلامت جوجه ها را به خطر بیندازند. همچنین حمل و نقل نامناسب، مسمومیت، اجرای نادرست واکسیناسیون و استفاده از دانخوری و آبخوری نامناسب یا ناکافی می توانند باعث ضعف و افزایش تلفات شوند.
پرورش دهنده باید شرایط سالن، بستر، تجهیزات، آب و خوراک را به صورت منظم بررسی کند و از ورود حیوانات مهاجم و عوامل بیماری زا جلوگیری نماید. رعایت اصول مدیریتی از همان روز نخست، احتمال بروز بسیاری از مشکلات را کاهش می دهد. همچنین برای تهیه تخم نطفه دار و تخم نطفه دار مرغ می توانید با کارشناسان شرکت آذر جوجه در ارتباط باشید.
سوالات متداول
شایع ترین دلیل مرگ جوجه های چند روزه چیست؟
یک علت واحد وجود ندارد، اما مشکلات دمایی، کم آبی، کیفیت پایین جوجه، عفونت ناف و کیسه زرده و شرایط غیربهداشتی از عوامل مهم هستند.
چرا جوجه ها بعد از تولد ناگهان می میرند؟
مشکلات هچری، عفونت کیسه زرده، دمای نامناسب، کم آبی یا ضعف اولیه می توانند در تلفات زودهنگام نقش داشته باشند.
چرا جوجه ها زیر لامپ روی هم جمع می شوند؟
این رفتار اغلب نشان می دهد جوجه ها احساس سرما می کنند. دمای محل پرورش و وجود جریان هوای سرد را بررسی کنید.
آیا عفونت کیسه زرده باعث مرگ جوجه می شود؟
بله. عفونت ناف و کیسه زرده یکی از علل شناخته شده تلفات طی روزها و هفته های ابتدایی زندگی جوجه است.
برای جلوگیری از مرگ جوجه ها چه کنیم؟
دمای مناسب، آب و خوراک کافی، بستر خشک، تهویه مناسب، نظافت تجهیزات و استفاده از جوجه های باکیفیت اهمیت زیادی دارند. افزایش غیرعادی تلفات نیز به بررسی دامپزشکی نیاز دارد.